تاثیر تحریمها بر اقتصاد ایران
در دنیایی که اقتصاددانان غربی بارها پیشبینی فروپاشی یا فلج کامل اقتصاد ایران را به دلیل تحریمهای بیسابقه مطرح کردهاند، واقعیت میدانی حکایت دیگری دارد: اقتصاد ایران نه تنها فرو نپاشیده، بلکه به شکلی مرموز و انعطافپذیر به حیات خود ادامه داده است. این پایداری، که برای بسیاری تحلیلگران غافلگیرکننده است، ریشه در ساختارهای منحصر به فرد و سازوکارهای دفاعی دارد که در طول دههها تحریم و انزوا شکل گرفتهاند.
عجیب اما شدنی: چرا ایران “فرو نمیریزد”؟
دکتر «استفان پلوگر» و پروفسور «امیلیا هولم»، دو پژوهشگر برجسته از دانشگاه هامبورگ و دانشکده اقتصاد لندن، در یک مقاله تحلیلی عمیق، پرده از دلایل این “بقا” برداشتهاند. آنها به نکات کلیدی اشاره میکنند که فراتر از تحلیلهای سطحی رایج است:
اقتصاد خودبسنده و “انطباقی”:
ایران بر خلاف بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت که کاملاً به بازار جهانی متکی هستند، یک “اقتصاد خودبسنده و انطباقی” ایجاد کرده است. بخشهای غیرنفتی، از جمله کشاورزی، صنعت (به ویژه صنایع دفاعی و دارویی) و خدمات، در شرایط تحریم به شکلی بومی توسعه یافتهاند تا نیازهای داخلی را برآورده کنند. این ساختار، به ایران امکان میدهد تا در برابر شوکهای خارجی، مقاومت بیشتری نشان دهد.
شبکههای مالی “غیررسمی” و موازی:
سیستم بانکی رسمی ایران تحت شدیدترین تحریمها قرار دارد، اما این کشور به شبکههای مالی غیررسمی، شرکتهای پوششی و روشهای مبادله تهاتری روی آورده است. این شبکههای پیچیده و اغلب زیرزمینی، امکان نقل و انتقال پول و کالا را، هرچند با هزینههای بالاتر، فراهم میکنند و تحریمها را “دور میزنند”.
نقش “دولت در اقتصاد”:
حضور پررنگ دولت در اقتصاد و کنترل بر منابع استراتژیک، به دولت ایران توانایی مدیریت بحران و تخصیص منابع در شرایط اضطراری را میدهد. این مداخله، هرچند میتواند به ناکارآمدیهایی منجر شود، اما در دوران تحریم به عنوان یک “بافر حمایتی” عمل میکند.
اقتصاد “مقاومتی” و تجربه تاریخی:
ایران سابقهای طولانی در مواجهه با تحریمها و فشارهای خارجی دارد. این تجربه، نه تنها جامعه را به نوعی “عادیسازی” وضعیت تحریمی رسانده، بلکه باعث شده تا مکانیسمهای انعطافپذیری و سازگاری در نهادهای اقتصادی و اجتماعی تقویت شود. این همان چیزی است که به آن “اقتصاد مقاومتی” میگویند.
پیامدهای جهانی: درسی برای آینده؟
تحلیل این پایداری ایران، برای سیاستگذاران جهانی نیز درسهایی دارد:
-
محدودیتهای تحریم:
- این مطالعه نشان میدهد که تحریمهای اقتصادی، هرچند آسیبرسان هستند، اما دارای محدودیتهایی در تغییر رفتار بنیادین کشورها، به ویژه آنهایی که دارای اقتصادهای پیچیده و خودبسنده هستند، میباشند.
-
اهمیت بخش غیررسمی:
- نقش شبکههای غیررسمی در دور زدن فشارها، پیچیدگیهای بیشتری به استراتژیهای تحریمی میافزاید.
نتیجهگیری:
اقتصاد ایران، نه یک داستان شکست، بلکه نمادی از سازگاری و مقاومت در برابر شدیدترین فشارهای خارجی است. درک این پدیده، فراتر از هرگونه قضاوت، برای تحلیل دقیق تحولات منطقه و جهان ضروری است. آیا این مقاومت ادامه خواهد یافت؟ زمان نشان خواهد داد، اما تاکنون، “فروپاشی” وعده داده شده، رخ نداده است.
