دیوار چین؛ ۳ حقیقت تکان‌دهنده و عجایبی که فاش شد! (+ عکس)

وقتی نام چین به میان می‌آید، اولین تصویری که در ذهن هر مسافر یا تاجری نقش می‌بندد، عظمت بی‌انتهای دیوار بزرگ است؛ اژدهایی سنگی که با طول خیره‌کننده ۲۱ هزار کیلومتر، نه تنها یک دژ دفاعی، بلکه نماد اراده شکست‌ناپذیر یک تمدن است. ما در چاینا اکسپرس (مرکز توسعه تجارت ایران در چین)، معتقدیم برای شناخت چین مدرن، باید ابتدا نبض تاریخ آن را در میان آجرهای ۸۸۵۰ کیلومتری سلسله مینگ لمس کرد. در این مقاله، از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته‌ایم تا ۱۵ حقیقت پنهان و عجایب ثبت شده در یونسکو را برای شما بازگو کنیم. با ما همراه باشید تا دیوار چین را از زاویه‌ای ببینید که تا به حال در هیچ کتاب تاریخی نخوانده‌اید.

تاریخچه دیوار چین؛ چرا و چگونه این اژدهای سنگی متولد شد؟

داستان دیوار چین، داستانی از ترس، بقا و شکوهی بی‌‌پایان است. بیش از ۲۳۰۰ سال پیش، زمانی که چین به ایالت‌های مختلف تقسیم شده بود، هر پادشاهی برای حفاظت از قلمرو خود در برابر هجوم قبایل بیابان‌گرد شمال، دیوارهای دفاعی پراکنده‌ای می‌ساخت. اما تولد واقعی این «اژدهای سنگی» به دوران اولین امپراتور مقتدر، «چین شی هوانگ»، بازمی‌گردد. او با رویایی بزرگ و البته بهایی سنگین، دستور داد تا این قطعات پراکنده به هم متصل شوند تا سدی نفوذناپذیر در برابر دشمنان ایجاد شود.

این دیوار در طول قرن‌ها، از سلسله «هان» تا شکوه دوران «مینگ»، بارها بازسازی و تقویت شد. آنچه ما امروز به عنوان دیوار چین می‌شناسیم و در عکس‌ها می‌بینیم، عمدتاً میراث سلسله مینگ است؛ سازه‌ای که نه فقط از سنگ و آجر، بلکه با اراده، اشک و فداکاری میلیون‌ها انسانی ساخته شد که سال‌ها در سخت‌ترین شرایط اقلیمی، نبض تاریخ چین را در میان این دیوارها تپنده نگاه داشتند. این دیوار، نماد جدایی نیست، بلکه نماد ایستادگی یک تمدن در برابر تلاطم‌های تاریخ است. نماد دوری از خطر برای پیشرفت و توسعه.

دیوار بزرگ از غرب به شرق در شمال چین امتداد دارد و عمدتا ۱۵ منطقه را پوشش می دهد: پایتخت چین پکن، تیانجین، لیائونینگ، جیلین، هیلونگجیانگ، هبی، هنان، شاندونگ، شانشی، شاانشی، هوبی، مغولستان داخلی، نینگ شیا، گانسو و چینگهای. دیوار بزرگ چین یکی از جاذبه‌های دیدنی این کشور است که باید از آن دیدن کنید. شاید قوی‌ترین کلمات تبلیغاتی تاریخ از قلم شاعرانه رئیس مائو را بر روی این دیوار دیده باشید: “تا زمانی که به دیوار بزرگ نرسی، قهرمان نیستی.” به معنای غلبه بر مشکلات قبل از رسیدن به هدف است.

دیوارهای بزرگ دیگری نیز غیر از دیواری که توسط سلسله کین ساخته شده بود وجود داشت. بیش از ۲۰ ایالت و سلسله قبل و بعد از سلسله کین در مناطق مختلف دیوارهایی ساخته بودند که از آنها می توان به دیوار سلسله هان و سلسله مینگ اشاره کرد که هر کدام بیش از ۵۰۰۰ کیلومتر طول داشتند. دیوار بزرگ سلسله هان طولانی ترین دیوار بود که ۱۰۰۰۰ کیلومتر طول داشت و دیوار در بالای بقایای دیوار بزرگ کین ساخته شد.

بخشی از دیوار چین در غرب رودخانه هوانگ، نقشی حیاتی در توسعه مبادلات و تجارت فرهنگی بین چین و سایر کشورها تحت جاده ابریشم ایفا کرد. بیشتر دیوار بزرگ سلسله هان به تدریج در دوران فرسایش باد ناپدید شد و بخش‌هایی از خاک یا تپه‌هایی از سنگ را پشت سر گذاشت. دیوار بزرگ سلسله مینگ آخرین دیواری بود که ساخته شد و از نظر مهندسی دفاعی کامل ترین دیوار بزرگ در بین تمام دیوارهای ساخته شده بود. دیوار بزرگی که امروز می بینیم، عمدتاً بخشی است که در دوران سلسله مینگ تکمیل شده است.

سلسله مینگ که به خاطر دستاوردهایش در هنرهای سرامیک و نقاشی مشهور است، دیوار را با برج های دیده بانی و سکوها بهبود بخشیدند. در قرن هفدهم، امپراطوران مانچو حکومت چین را تا مغولستان گسترش دادند و اهمیت دیوار را به عنوان یک اهرم دفاعی کمتر کردند. با این حال، اهمیت خود را به عنوان نمادی از هویت و فرهنگ چینی حفظ کرده است. بازدیدکنندگان بیشماری هر سال از دیوار دیدن می کنند.

طول واقعی دیوار چین چقدر است؟ (اعدادی که باور نمی‌کنید)

وقتی صحبت از طول دیوار چین می‌شود، اکثر مردم به عددی در حدود ۶ تا ۷ هزار کیلومتر فکر می‌کنند؛ اما حقیقت بسیار فراتر از این تصورات است! اگر بخواهیم تمام بقایای دیوار، خندق‌ها و حتی حصارهای طبیعی (مثل صخره‌های مرتفع) را که به عنوان بخشی از سیستم دفاعی ساخته شده‌اند اندازه بگیریم، به عدد خیره‌کننده ۲۱,۱۹۶ کیلومتر می‌رسیم! برای اینکه درک بهتری داشته باشید، این یعنی طول دیوار چین تقریباً برابر با نیمی از محیط کل کره زمین است.

اما چرا در اکثر منابع اعداد متفاوتی می‌بینیم؟ داستان اینجاست که دیوار چین یک خط ممتد و واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از دیوارهای موازی و متقاطع است که در طول ۲۰۰۰ سال توسط سلسله‌های مختلف ساخته شده‌اند. آنچه امروزه به عنوان «دیوار بزرگ» در کارت‌پستال‌ها می‌بینید و سالم‌ترین بخش آن به حساب می‌آید، مربوط به سلسله مینگ است که حدود ۸,۸۵۰ کیلومتر طول دارد.

جالب است بدانید که اگر تمام آجرهای به کار رفته در دیوار سلسله مینگ را جدا کنیم و با آن‌ها یک دیوار کوچک به ارتفاع ۲ متر بسازیم، می‌توانیم یک بار دور تا دور زمین را با آن حصار بکشیم! این اعداد به خوبی نشان می‌دهند که چرا این پروژه، عظیم‌ترین عملیات مهندسی در کل تاریخ باستان به شمار می‌رود.

عجایب و حقایق پنهان؛ از ملات برنجی تا جسد‌های مدفون!

در پسِ شکوه و عظمت دیوار چین، حقایقی شگفت‌انگیز و گاه دلهره‌آور پنهان شده است که هوش از سر هر گردشگری می‌برد. آیا می‌دانستید راز استحکام هزاران ساله این اژدهای سنگی در آشپزخانه نهفته است؟ معماران باستانی با نبوغی حیرت‌انگیز از ملات آرد برنج چسبنده برای پیوند دادن آجرها استفاده کردند! ترکیبی جادویی که در برابر زلزله و فرسایش، مقاومتی بی‌نظیر از خود نشان داده است. اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود بلکه افسانه‌های غم‌انگیزی از جسد‌های مدفون کارگران در لایه‌های دیوار وجود دارد که گرچه باستان‌شناسی مدرن دفن مستقیم آن‌ها را در ساختار دیوار رد کرده، اما همچنان یادآور رنج‌های بی‌پایان سازندگان این بنای عظیم است. دیوار چین تنها یک مرز دفاعی نیست، بلکه کتابی سنگی از نبوغ مهندسی و تراژدی‌های انسانی است که باید سطر به سطر آن را کشف کرد.

آیا واقعاً در بین دیوارها جسد انسان وجود دارد؟

لقب «طولانی‌ترین گورستان زمین» شاید ترسناک‌ترین عنوانی باشد که به دیوار چین داده شده است، اما حقیقت ماجرا کمی متفاوت است! اگرچه طبق اسناد تاریخی، صدها هزار کارگر بر اثر گرسنگی، خستگی مفرط و حوادث حین ساخت این ابرسازه جان خود را از دست دادند، اما باستان‌شناسان هیچ مدرکی مبنی بر استفاده از اجساد به عنوان مصالح ساختمانی پیدا نکرده‌اند. در واقع دفن جسد در میان ملات و آجرها می‌توانست باعث ایجاد حفره و سستی ساختار دیوار شود. واقعیت این است که اجساد کارگران جان‌باخته معمولاً در گودال‌های اطراف دیوار دفن می‌شدند. بنابراین، داستان‌هایی که درباره دیوار شدن انسان‌ها می‌شنوید، بیشتر ریشه در افسانه‌های غم‌انگیز فولکلور (مانند داستان بانو «منگ جیانگ نو») دارند تا واقعیت‌های مهندسی!

برنج چسبناک؛ رمز استحکام بی‌نظیر دیوار چین

شاید عجیب به نظر برسد اما یکی از پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌های دوران باستان، ترکیبی از غذا و مصالح ساختمانی بود! مهندسان سلسله مینگ حدود ۶۰۰ سال پیش، فرمولی جادویی کشف کردند: ترکیب سوپ برنج چسبناک (که در آشپزی آسیایی بسیار رایج است) با کربنات کلسیم یا همان آهک. این ترکیب که اولین (ملات کامپوزیت آلی-معدنی) جهان محسوب می‌شود، حاوی ماده‌ای به نام “آمیلوپکتین” بود که باعث می‌شد آجرها چنان محکم به هم بچسبند که حتی گیاهان هم نمی‌توانند در بین درزهای آن رشد کنند. همین ملات برنجی است که به دیوار چین اجازه داده در برابر قرن‌ها فرسایش، بادهای شدید و زمین‌لرزه‌های مهیب ایستادگی کند و همچنان استوار باقی بماند.

افسانه‌زدایی؛ آیا دیوار چین واقعاً از فضا دیده می‌شود؟

شاید معروف‌ترین باور عمومی درباره این شاهکار مهندسی این باشد که

“دیوار چین تنها سازه دست بشر است که از کره ماه دیده می‌شود!”

اما بیایید با حقیقت روبرو شویم: این ادعا یک افسانه محض است که سال‌ها پیش از سفر انسان به فضا شکل گرفت. واقعیت این است که دیدن دیوار چین از کره ماه، درست مثل دیدن یک تار مو از فاصله چند کیلومتری غیرممکن است. حتی در مدار پایین زمین (جایی که ایستگاه فضایی بین‌المللی قرار دارد) هم دیدن این دیوار با چشم غیرمسلح بسیار دشوار است؛ چرا که عرض دیوار کم است و رنگ مصالح آن کاملاً با کوه‌ها و طبیعت اطرافش استتار شده است. جالب است بدانید حتی «یانگ لی‌وی»، اولین فضانورد تاریخ چین، پس از بازگشت به زمین با صراحت اعلام کرد که نتوانسته دیوار را از فضا ببیند. البته این موضوع چیزی از عظمت این اژدهای سنگی کم نمی‌کند؛ دیواری که شکوهش را نه در آسمان، بلکه بر روی زمین به رخ جهانیان می‌کشد.

راهنمای بازدید برای مسافران؛ کدام بخش دیوار زیباتر است؟

وقتی با سازه‌ای به طول بیش از ۲۱ هزار کیلومتر روبرو هستید، بزرگ‌ترین چالش این نیست که “چگونه” به آنجا بروید، بلکه این است که دقیقاً “کجا” بروید!

بسیاری از گردشگران نمی‌دانند که دیوار چین در اطراف پکن به چندین بخش مختلف تقسیم می‌شود که هر کدام دنیایی متفاوت از هم دارند ، از بخش‌های لوکس با امکانات هتلی گرفته تا مسیرهای وحشی و پرچالش برای کوهنوردان حرفه‌ای. انتخاب اشتباه می‌تواند به جای یک خاطره رویایی، شما را در ترافیک سنگین انسانی یا مسیرهای صعب‌العبور گرفتار کند. در این راهنمای اختصاصی چاینا اکسپرس، ما دو مورد از بهترین و در دسترس‌ترین بخش‌های دیوار را بر اساس سلیقه، توان جسمانی و هدف شما از سفر (عکاسی یا تاریخ‌گردی) مقایسه کرده‌ایم تا بهترین تصمیم را بگیرید.

بادلینگ (Badaling)؛ محبوب‌ترین بخش برای گردشگران

اگر اولین بار است به چین سفر می‌کنید و می‌خواهید در کوتاه‌ترین زمان ممکن از پکن به دیدار این اژدهای سنگی بروید، بادلینگ بهترین گزینه است. این بخش که نمادین‌ترین و بازسازی‌شده‌ترین قسمت دیوار محسوب می‌شود، دسترسی بسیار آسانی دارد و با وجود تله‌کابین و آسانسور، انتخابی عالی برای سالمندان و خانواده‌هایی است که کودک خردسال دارند. اینجا همان‌جایی است که مائو تسه‌تونگ جمله معروف “تا به دیوار چین نرسی، قهرمان نیستی” را گفت.

البته باید بدانید که بادلینگ معمولاً بسیار شلوغ است و اگر در فصل‌های توریستی (مثل تابستان یا تعطیلات ملی چین) به آنجا بروید، باید خودتان را برای مواجهه با دریایی از جمعیت آماده کنید. بادلینگ برای کسانی که عاشق هیاهو و ثبت آن عکس کلاسیک و معروف از دیوار چین هستند، مقصدی بی‌رقیب است.

موتیانیو (Mutianyu)؛ تجربه‌ای خلوت‌تر و رویایی‌تر

به دنبال آرامش، هوای پاک و مناظری هستید که نفستان را حبس کند؟  مسیرتان را به سمت موتیانیو کج کنید. این بخش کمی دورتر از پکن قرار دارد، اما پاداش این مسافت، دیواری است که در محاصره جنگل‌های انبوه و تپه‌های سرسبز قرار گرفته و تراکم جمعیت در آن بسیار کمتر از بادلینگ است ، بنابراین می‌توانید بدون مزاحمت جمعیت عکس‌های اینستاگرامی فوق‌العاده‌ای بگیرید.

اما برگ برنده موتیانیو فقط منظره‌اش نیست؛ بلکه سرسره معروف (توبوگان) آن است! تصور کنید پس از پیاده‌روی روی دیوار، مسیر برگشت را سوار بر یک سرسره طولانی از میان جنگل و با سرعتی هیجان‌انگیز به پایین لیز بخورید. موتیانیو ترکیبی عالی از تاریخ، طبیعت‌گردی و هیجان مدرن را به شما هدیه می‌دهد.

علت ساخت دیوار بزرگ چین چه بود؟

همانطور که گفته شد، علت اصلی ساخت این دیوار محافظت در برابر تهاجمات نظامی ایالت های شمالی بود. برج های بزرگ بالای تپه ها یا در نقاطی که به راحتی در دو طرف دیوار در فواصل معینی دیده می شدند ساخته و به عنوان ایستگاه هایی برای ارتباطات نظامی استفاده می شد. به ازای هر ۱۰۰ متر یک برج دیدبانی روی دیوار بود. اگر تحرکات دشمن را می دیدند، در بالای دیوار چین شب هنگام آتش روشن می کردند و یا در روز دود پخش می کردند و این موضوع را به نیروهای خودی اطلاع می دادند. در عین حال نیروهای نظامی در این برج ها زندگی می کردند و مهمات نظامی نیز در آنها نگهداری می شد.

سربازان در مزارع مجاور مستقر بودند و در دیوار بزرگ چین به گشت زنی می پرداختند تا مراقب حرکت دشمن باشند. وقتی دشمن را دیدند که نزدیک می‌شود، سربازان روی برج آتش روشن کردند (آنها سرگین گرگ را می‌سوزاندند تا سیگنال آتش/دود ایجاد کنند). سربازان در برج‌های همسایه می‌توانستند دودیا آتش را در طول روز و شب ببینند و به نیروها هشدار دهند که دشمن در حال آمدن است و نبرد در حال شروع است. سربازان هر برج دیدبانی خطوط دید خوبی بر روی دیوار داشتند و در مجموع حدود ۲۵۰۰۰ برج روی دیوار چین وجود داشت. هنگامی که دشمن را در حال نزدیک شدن به دیوار بزرگ می دیدند، کمانداران روی دیوار با تیر آماده می شدند تا سربازان دشمن را به عقب برانند. این روش به طور موثری تعداد سربازان مدافع مجروح را کاهش داد و تا حد زیادی حمله دشمن را قبل از نزدیک شدن به دیوار دفع می کرد.

با وجود استفاده از تیراندازی با کمان، گاها سربازان دشمن با استفاده از سپر توانستند به دیوار چین نزدیک شوند. در این مرحله سربازان روی دیوار، سنگ‌های عظیمی را از روی دیوار می‌غلتانند تا دشمنان را در هم بشکنند و از بین ببرند و مانع از بالا رفتن آنها از دیوار بزرگ چین شوند. اگر دشمنان می‌توانستند به دیوار برسند، سواره نظام خط بعدی برای دفاع بود. سواره نظام یورش دشمن را کند می کرد و به مدافعان بیشتر فرصت می داد تا آرایش دفاعی به خود بگیرند.

در حین کاهش سرعت حمله دشمن با سواره نظام، نیروهای تقویتی بیشتر برای دفاع فراخوانده می شدند. پس از بازپس گیری دیوار، هر دشمنی که از آن عبور می کرد، در داخل به دام می افتاد و به گونه ای محاصره می شد که شکست آن قطعی بود.

امروزه دیوار بزرگ چین به عنوان یادگاری برای تاریخ سیاسی، اقتصادی، نظامی، و فرهنگی رژیم های فئودال و همچنین نمایانگر ژنرال های جسور، با استعداد و صنعتگران باهوش و همچنین مظهر خون و عرق سربازان و مردم زحمتکش زیادی بود.

افسانه ها حاکی از آن است که در زمان سلطنت اولین امپراتور سلسله کین، زنی به نام منگ جیانگنو به دلیل اینکه شوهرش بلافاصله پس از ازدواج به مدت سه سال به اجبار برای کار روی دیوار بزرگ رفته و به خانه بازنگشته بود مضطرب شد. منگ تصمیم گرفت به دنبال همسرش برود و وقتی فهمید که همسرش بر اثر کار طاقت فرسا مرده و بقایای او زیر دیوار بزرگ دفن شده است، به شدت گریست و اشک های او باعث فروریختن دیوار و پیدا کردن جسد همسرش شد. این افسانه منهای اغراق گفته شده از کار اجباری سنگین در طول چندین هزار سال و رنج مردم می گوید.

دیوار بزرگ چین با درایت، فداکاری، خون، عرق و اشک! ساخته شد. خانواده ها از هم جدا شدند و بسیاری از کارگران مردند و به عنوان بخشی از خود دیوار بزرگ (نه واقعا در آن) دفن شدند اما هیچگاه جسد آنها پیدا نشد. سه جز اصلی در ساخت این دیوار نقش داشتند:

• کارگران: سربازان، کشاورزان، شورشیان
• مصالح: سنگ، خاک، ماسه، آجر، آرد برنج
• تحویل مواد: با دست، طناب، گاری، بز ها

امروزه دیوار چین به عنوان یکی از شناخته شده ترین جاذبه های گردشگری کشور چین است. مردم از سرتاسر جهان هنگام ورود به چین، دیوار بزرگ را در صدر فهرست مکان‌های مورد بازدید خود قرار می‌دهند. تاریخ، فرهنگ، هنر و معماری دیوار بزرگ به آنها کمک می کند تا چین را بهتر درک کنند. دیوار بزرگ چین به دلیل تغییرات اجتماعی و قرار گرفتن در معرض آب و هوا در طول قرون گذشته ظاهر اصلی خود را از دست داده است. پس از تأسیس جمهوری خلق چین اقداماتی برای حفاظت از آن انجام شد. در سال ۱۹۸۷، دیوار بزرگ توسط سازمان یونسکو در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. اکثر جمعیت چین از این دیوار به عنوان اصلی ترین نماد چین یاد می کنند.

طول، عرض و ارتفاع دیوار چین چقدر است؟

طول دیوار چین در حدود ۲۱۱۹۶ کیلومتر است. اگر بخواهیم عظمت و وسعت آن را مقایسه کنیم، می توانیم عدد ۲۱ هزار کیلومتر را به موارد زیر معادل کنیم:

• نصف خط استوا
• ۱۷۵ هزار زمین فوتبال کنار هم
• ۵ برابر کشور آمریکا
• ۴ برابر کل مرزهای ایران

ارتفاع دیوار چین ۵ تا ۸ متر است. این دیوار حداقل چهار تا پنج برابر ارتفاع یک انسان طراحی شده است تا به راحتی نتوانند به آن نفوذ کنند. برخی از دیوارها در امتداد برآمدگی‌هایی ساخته شده‌اند که باعث شده است بخش هایی از آن بلندتر به نظر برسد. عرض این دیوار نیز در حدود ۴ تا ۵ متر است و حدود دو تا سه انسان به صورت خوابیده در عرض این دیوار جای می گیرند.

سوالات متداول FAQ

دیوار چین دقیقا چند کیلومتر است؟

طبق آخرین اندازه‌گیری‌های رسمی سازمان میراث فرهنگی چین، طول مجموع تمام بخش‌های دیوار (ساخته شده در سلسله‌های مختلف) ۲۱,۱۹۶ کیلومتر است. البته آن بخش معروف و سالمی که اکثر گردشگران می‌بینند (متعلق به سلسله مینگ)، حدود ۸,۸۵۰ کیلومتر طول دارد.

دیوار چین از کجا شروع و به کجا ختم می‌شود؟

این اژدهای سنگی از شرق چین تا بیابان‌های غرب کشیده شده است. شروع آن از “شانهای‌گوان” در ساحل دریای بوهای (و بخش‌های قدیمی‌تر در رود یالو، استان لیائونینگ) است و در نهایت به دروازه “جیایوگوان” در استان گانسو و حاشیه بیابان گبی ختم می‌شود.

ساخت دیوار چین چند سال طول کشید؟

دیوار چین یک‌شبه یا توسط یک پادشاه ساخته نشد! فرآیند ساخت، تکمیل و بازسازی این سازه عظیم به صورت گسسته بیش از ۲۰۰۰ سال (از قرن ۷ قبل از میلاد تا قرن ۱۷ میلادی) به طول انجامید. آنچه امروز می‌بینیم، حاصل ۲۰۰ سال کار مداوم در دوران سلسله مینگ است.

مغول‌ها چطور توانستند از دیوار چین عبور کنند؟

برخلاف تصور عموم، دیوار چین هرگز شکسته نشد ، بلکه دور زده شد یا دروازه‌هایش گشوده شد! چنگیزخان مغول و ارتش او معمولاً نقاط ضعف دیوار را پیدا می‌کردند یا با رشوه دادن به ژنرال‌ها و نگهبانان چینی، دروازه‌ها را به روی خود باز می‌کردند. تاریخ ثابت کرد که خیانت انسانی، مخرب‌تر از ضعف مهندسی بود.