حمیدرضا حریری: مکانیسم ماشه از نظر حقوقی بیاثر است / پیوستن ایران به FATF زمان زیادی را از دست داده است
پس از فعالسازی مکانیسم ماشه توسط غرب، روسیه و چین اعلام کردند که بازگشت تحریمها علیه ایران از منظر حقوقی فاقد موضوعیت است و آنها این تحریمها را به رسمیت نمیشناسند. در مقابل، ایران نیز با تصویب لایحه CFT، گام جدیدی در مسیر پیوستن به FATF برداشته است. مجیدرضا حریری در تحلیل این تحولات تأکید میکند که بازگشت تحریمهای شورای امنیت تأثیری بر اقتصاد ایران ندارد و مسئله اصلی، تحریمهای ثانویه آمریکا و محدودیتهای بانکی جهانی است.
۱. مکانیسم ماشه موضوعی حقوقی-سیاسی است، نه اقتصادی
مجیدرضا حریری توضیح میدهد:
- مکانیسم ماشه (Snapback) و ادعای بازگشت تحریمها بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ صرفاً در بستر سیاسی و حقوق بینالملل قابل بررسی است.
- از تاریخ ۱۹ اکتبر ۲۰۲۵ برجام بهصورت رسمی وارد دوره جدیدی شده و قطعنامههای قبلی شورای امنیت قابل اجرا نیستند.
- هیچ بخش اقتصادی یا تجاری ایران در شورای امنیت تحریم نشده است؛ بلکه تحریمها مختص فعالیتهای هستهای و موشکی هستند.
چرا اقتصاد نباید نگران مکانیسم ماشه باشد؟
حریری تأکید میکند:
«اگر گفته میشود سیستم بانکی ایران تحریم شده، منظور بانکهایی است که در حوزه فعالیتهای هستهای یا موشکی دخیلاند، نه سیستم تجارت عمومی و فروش نفت.»
او همچنین هشدار داد که ایجاد نگرانی در داخل درباره بازگشت تحریمها بیشتر جنبه روانی و سیاسی دارد و نباید فضای اقتصادی کشور را ملتهب کند.
۲. FATF؛ فرصتی که ایران دیر به سراغ آن رفت
این فعال اقتصادی معتقد است:
- لوایح مرتبط با FATF باید ۸ تا ۱۰ سال قبل تصویب میشدند تا ایران میتوانست در مذاکرات بینالمللی از آنها به عنوان ابزار امتیازگیری استفاده کند.
- در شرایط کنونی، تصویب این لوایح امتیاز خاصی برای ایران به همراه ندارد زیرا آمریکا تمام بانکهایی که با ایران کار کنند را تحریم میکند.
و تمثیل قابل توجه حریری:
«ایران مانند پرندهای است که در قفس تحریمهای آمریکا قرار دارد. FATF یکی از بالهای آن را بریده است، حتی اگر این بال ترمیم شود، قفس همچنان مانع پرواز خواهد شد. »
۳. آیا پیوستن به FATF ضروری است؟
حریری اگرچه نسبت به زمان تصویب این لوایح انتقاد دارد، اما معتقد است:
- حلوفصل مسائل با نهادهای بینالمللی ضروری است.
- اگر فرض کنیم ایران در آینده با آمریکا به توافق برسد و تحریمها برداشته شود، برای اتصال مجدد به سیستم بانکی جهانی، FATF یک الزام فوری خواهد بود.
- بنابراین، تصویب این لوایح یک ضرورت راهبردی برای آینده اقتصاد ایران است، نه یک راهحل کوتاهمدت.
۴. موضع چین و روسیه؛ حمایت سیاسی، نه تضمین اقتصادی
اگرچه روسیه و چین اعلام کردهاند تحریمهای جدید را به رسمیت نمیشناسند، اما:
- این موضعگیری صرفاً سیاسی و حقوقی است
- هیچ تعهدی برای همکاری مالی بانکی یا خرید نفت ایران ایجاد نمیکند
- ایران همچنان با تحریمهای ثانویه آمریکا مواجه است که مانع تعامل بانکهای جهانی با ایران میشود
جمعبندی تحلیلی
مکانیسم ماشه تهدید اقتصادی مستقیم برای ایران محسوب نمیشود
- مشکل اصلی اقتصاد ایران، تحریمهای بانکی آمریکا و نبود ارتباط مالی با جهان است
- پیوستن به FATF میتوانست یک ابزار راهبردی باشد، اما اکنون تنها جنبه تکمیلی دارد
- ایران باید بهجای نگرانی از فشارهای سیاسی، تمرکز خود را بر حل مسائل ساختاری اقتصاد و تعامل هوشمند با نهادهای بینالمللی بگذارد.
